TANRILARIN AĞAÇLARI
Beş Ağaç, Beş Mit, Beş Ders
İnsanlar tapınak yapmadan önce ağaçlara tapıyordu. Çünkü tapınak yıkılır, ağaç kalır.
1. ZEYTİN - ATHENA'NIN AĞACI / Sonsuzluk
Mitolojiyi biliyorsun. Poseidon at getiriyor, Athena zeytin fidanı. Zeus zeytini seçiyor ve Atina kuruluyor. Athena bir dal kırıp Poseidon'a veriyor, savaş bitiyor. "Zeytin dalı uzatmak" oradan geliyor.
Ama ekolojik dersi şu: Zeytin kökünden doğar. Yaksan bile küllerinden yeniden çıkar. Girit'te 4000 yaşında hala zeytin veren ağaç var. Vouves Zeytin Ağacı. İnsanlık yazıyı bulmadan önce de oradaydı.
Sen zeytin dersin, ben zamanın kendisi derim. Kesemezsin, sadece emanet edebilirsin.
2. DEFNE - DAPHNE'NİN AĞACI / Özgürlük
Apollon, Eros'a kafa tutar. Eros da kızar, altın bir okla Apollon'u su perisi Daphne'ye aşık eder. Apollon kovalar, Daphne kaçar. Tam yakalanacakken babası Peneus'a yalvarır: "Beni değiştir!"
Daphne defne ağacına dönüşür. Apollon ağlar, dallarından bir taç yapıp başına takar. O günden beri defne, zaferin ve şifanın tacıdır. Sezar'ın başında, olimpiyat şampiyonunun başında hep defne vardır.
Ekoloji dersi: Defne yaprağı antiseptiktir. Akdeniz'de evlerin önünde neden defne vardır bilir misin? Sivrisinek gelmez, yılan gelmez. Daphne kendini korumak için ağaç oldu, şimdi bizi koruyor. Kadınların "hayır" deme hakkının ilk simgesi defnedir.
Sen defne dersin, ben sınır derim. Dokunma, kokla, ama koparma.
3. ÇINAR - ZEUS'UN AĞACI / Adalet
Girit'te bir çınar ağacı vardır, Zeus ve Europa'nın evlendiği çınar. O çınar kışın yaprak dökmezmiş, aşkı için direnirmiş.
Bu yüzden Anadolu'da adalet çınar altında dağıtılır. Köyün en yaşlı çınarı, köyün mahkemesidir. Osmanlı'da ulu çınar, devletin kendisiydi. Kökü derinde, dalları gökte.
Ekoloji dersi: Bir çınar günde 500 litre suyu buharlaştırır, mahallenin klimasıdır. 1000 yıl yaşar. Altında oturduğun çınar, senin deden doğmadan önce de oradaydı. Onu kesersen sadece gölgeyi değil, hafızayı kesersin. Çınar hafızadır.
4. İNCİR - DEMETER'İN AĞACI / Bereket ve Sır
Demeter, kızı Persephone yeraltına kaçırılınca dünyayı kurutur. İnsanlar aç kalır. Bir tek incir ağacı meyve verir, çünkü kökleri yeraltına kadar iner ve Persephone'ye ulaşır. Demeter inciri kutsar.
İncir ilginçtir, çiçeği içinde gizlidir. Dışarıdan bakınca meyve sanırsın, aslında içi yüzlerce çiçektir. Arısı olmadan döllenmez, arısı incir olmadan yaşayamaz. Dünyadaki en eski ortak yaşam.
İncir sütü zehirlidir, yaprağı yakar ama meyvesi cennettir. Bu yüzden tüm kutsal kitaplarda Adem ve Havva incir yaprağıyla örtünür.
Ekoloji dersi: İncir ormanın anahtarıdır. Hayvanlar incir varsa oradadır, yoksa orman çöker. İnciri kesersen ormanı aç bırakırsın.
Sen incir dersin, ben gizli işbirliği derim.
5. SAKIZ - ADALETİN GÖZYAŞI / Yasak
Dünyada kesilmesi yasak olan ikinci ağaç. Sadece Sakız Adası'nın güneyinde ağlar. Aynı fidanı 10 km kuzeye dik, sakız vermez. Nedenini bilim bile tam çözemedi. Rüzgarı, toprağı, tuzu - hepsi bir araya gelmeli.
Mitolojide sakız ağacı, Isidore'un gözyaşlarıdır. Romalılar sakızı çiğnetmezdi, kutsal sayardı.
Ekoloji dersi: Sakız ağacı yaralanınca ağlar. Gövdesine çizik atarsın, reçine akar. O reçine antiseptiktir, mideyi iyileştirir, dünya mutfağının pırlantasıdır. Ama ağacı öldürmezsen. Doğru çizersen 100 yıl sakız verir. Hırsla çizersen kurur.
Bu yüzden Yunanistan'da sakız ağacını kesmenin cezası hala çok ağırdır.
Sen sakız dersin, ben ölçü derim. Al, ama öldürme.
SON SÖZ
Bu beş ağacın ortak bir hikayesi var:
Hepsi tanrılardan daha yaşlı. Hepsi insandan daha sabırlı. Hepsi kesilmediği sürece sonsuz.
Thomas Jefferson'un dediği gibi: "Zeytin ağacı cennetin en zengin armağanıdır."
Ama cennet sadece zeytin değil. Defne, çınar, incir ve sakız da cennetin armağanı.
Biz onları maden, arsa, kereste olarak görürsek kaybederiz.
Emanet olarak görürsek, bin yıl daha yaşarız.
Tanrılar gitti, ağaçlar kaldı. Bülent Dündar
.webp)
