DEMİRCİ MEHMET EFE'NİN HİKAYESİ - DAĞDAN KOMUTANLIĞA, KOMUTANLIKTAN İSYANA
Yer Nazilli, Pirlibey köyü. Yıl 1883.
Süleyman Usta'nın oğlu Mehmet doğar. Baba demirci, oğul demirci. Örs başında büyür. Medreseye gider, okuma yazma öğrenir. Avcıdır, delikanlıdır.
Askere gider. İzmir'de 5. Depo Alayı'nda demircilik yapar. Ama orada Ermeni Yüzbaşı Mıdırgıç'tan haksız yere bir tokat yer. Onuruna yediremez. Tüfeği bırakır, dağa kaçar.
Baba Süleyman perişan olur. O dönemin en büyük efesi Çakırcalı Mehmet Efe'ye mektup yazar, "Oğluma sahip çık" der. Çakırcalı onu alır ama kızan yapmaz, Ödemiş'in Fata köyüne imam diye gönderir. Cami süpürür bir süre.
Çakırcalı ölünce Yanık Halil İbrahim Efe'nin çetesine katılır. Cesurdur, gözü pektir. Bir baskında çeteyi kurtarır. Yanık Efe ölürken vasiyet eder, "Çetenin başına Demirci geçsin" der. Artık Demirci Mehmet Efe olmuştur. Kısa zamanda Ödemiş, Aydın, Denizli'nin en güçlü efesi olur.
Sonra Kuvayı Milliye oluyor.
İzmir işgal olunca 11 Temmuz'da Balkıcalı Hacı İbrahim Efe ile beraber resmen Kuvayı Milliye'ye katılıyor. Kendine "Umum Aydın ve Havalisi Kuvayı Milliye Kumandanı" diyor.
Parayı nereden buluyor?
Ziraat Bankası Bozdoğan Şubesini soyuyor,
Derviş Ağa'nın oğlunu kaçırıp 5.000 lira fidye alıyor,
İstanbul Hükümetinin Nazilli'ye teftişe gelen Jandarma Genel Komutanını rehin alıyor, mühimmat verince bırakıyor.
Yani efe usulü.
15 Mayıs 1919, İzmir işgal olur. Yunanlılar haber salar Demirci'ye, "Gel sana generallik verelim" derler. Demirci hepsini reddeder. Dağdan iner.
11 Temmuz 1919, yanında 200 kızanıyla, Hoca Süleyman Efendi, Şeyh Nuri Efendi ile birlikte Umurlu Cephesi'ne gelir. Yunan'a karşı ilk kurşunu sıkar. Fata'yı, Adagide'yi basar, silah depolarını alır.
Aydın'da Köşk Cephesi'ni kurar. Bin adam toplar. Sağ kanadı Aydın dağlarına, sol kanadı Menderes'e dayanan koca bir cephe. Adı Milli Menderes Alayı olur. Güneyde de Yörük Ali Efe'nin Milli Aydın Alayı vardır.
Alaşehir Kongresi toplanır, 16-25 Ağustos 1919. Demirci orada, Refet Bele orada, Çerkez Ethem orada. Artık Aydın Cephesi Umum Kuvayı Milliye Komutanı'dır. Tayinini Mustafa Kemal Paşa istemiştir.
Bolu'da, Düzce'de, Hendek'te, Anzavur isyanlarında Ankara'nın en sağlam sopası olur. Asileri bastırır. Mustafa Kemal ona "Kardeşim, Efendim" diye telgraf çeker.
Sonra Denizli'de kara bir gün yaşanır. 8 Temmuz 1920. En sevdiği adamı, sağ kolu Sökeli Ali Efe Denizli'de öldürülür. Cesedini parçalayıp ağaca asmışlardır.
Demirci haberi alınca çılgına döner. 9 Temmuz'da trenle Denizli'ye gelir. İstasyonda kendisini karşılayan Askerlik Şubesi Başkanı Binbaşı Tevfik Bey'i orada vurur.
Baskında Demirci'nin bazı kuvvetleri Isparta'ya kadar köylere dağılıyor. Refet Bey'in askerleri köy köy basıp kaçakları topluyor.
Demirci ne yapıyor? 80 kişilik kuvvetle Uluborlu yönüne çekiliyor. 18 Aralık 1920'de 700 adamı teslim alınıyor. Yaşı uygun olanlar birliklerine sevk ediliyor, diğerlerine belge verilip terhis ediliyor.
Cephe Komutanı Refet Bey 20 Aralık'ta ana kuvvetlerle Afyonkarahisar'a dönüyor. Jandarma Yüzbaşı Nuri Bey komutasında bir süvari müfrezesi Tavas üzerine gidiyor, dağlarda Demirci'yi izliyor.
Ve 30 Aralık 1920'de Yüzbaşı Nuri Bey, Demirci Efe ile görüşme fırsatı buluyor. Bu görüşme sonucu Efe, Ankara Hükümetine adamlarıyla birlikte teslim oluyor.
Nazilli-Dualar köyüne yerleşiyor. Yanına çok güvendiği Jandarma Yüzbaşı Nuri Bey'in seçtiği 50 kişilik muhafız bırakılıyor.
30 Aralık 1920'de çok güvendiği Jandarma Yüzbaşı Arap Nuri Bey aracılığıyla teslim olur. 500 kızanıyla birlikte Nazilli'nin Dualar köyüne yerleşmesine izin verilir. Yanına 50 muhafız bırakılır.
Savaş biter. Demirci köylü gibi yaşar. Ama rahat bırakmazlar. 12 Mart 1925'te İzmir'de Park Kıraathanesi önünde suikasta uğrar, yaralanır. Atatürk'e telgraf çeker, "Ayak takımına ezdirmeyiniz" der.
Sonra bir de Afyon Davası açılır. Çal kazasındaki 1300 okka afyona el koydu diye. 1930'da İsmet Paşa ve Şükrü Saraçoğlu imzalı kararnameyle beraat eder. Kararda "Müdafaa-i memleket uğrunda yapılan işler suç sayılmaz" yazar. Bu Türk hukuk tarihine geçer.
Siyasete çağırırlar, Demokrat Parti mal teklif eder, kabul etmez, "Mallarım sizin olsun ama Demirci Mehmet Efe asla satılık değil" der.
5 Şubat 1961'de Nazilli'de vefat eder. Cenazesi askeri törenle Eğriboyun Mezarlığına defnedilir. İstiklal Madalyalıdır.
Demirci böyle. Bir tokatla dağa çıkmış, Yunan'a kök söktürmüş, 68 canla kararmış, devlete kafa tutmuş, sonra affedilmiş bir Ege efesi. Bülent Dündar
Alaşehir Kongresi toplanır, 16-25 Ağustos 1919. Demirci orada, Refet Bele orada, Çerkez Ethem orada. Artık Aydın Cephesi Umum Kuvayı Milliye Komutanı'dır. Tayinini Mustafa Kemal Paşa istemiştir.
Bolu'da, Düzce'de, Hendek'te, Anzavur isyanlarında Ankara'nın en sağlam sopası olur. Asileri bastırır. Mustafa Kemal ona "Kardeşim, Efendim" diye telgraf çeker.
Sonra Denizli'de kara bir gün yaşanır. 8 Temmuz 1920. En sevdiği adamı, sağ kolu Sökeli Ali Efe Denizli'de öldürülür. Cesedini parçalayıp ağaca asmışlardır.
Demirci haberi alınca çılgına döner. 9 Temmuz'da trenle Denizli'ye gelir. İstasyonda kendisini karşılayan Askerlik Şubesi Başkanı Binbaşı Tevfik Bey'i orada vurur.
Sonra ileri gelenlerden 68 kişiyi İstasyon Meydanında toplatır, kurşuna dizdirir. Tarihe Denizli Vakası diye geçer. Mustafa Kemal mecliste bunu "muamele-i tedibiye" yani disiplin işlemi diye geçiştirir ama yara derindir.
9 Kasım 1920'de Ankara Hükümeti Batı Cephesini ikiye ayırıyor. Güney Cephesi komutanı Albay Refet Bey, Demirci'ye diyor ki, "300 adamından bir süvari alayı kuralım, sen komutan ol, düzenli orduya katıl. Diğer adamların ihtiyat olacak, hasta olanlar, suçlu olanlar terhis olacak."
Demirci önce kabul ediyor, sonra reddediyor. Neden? Çünkü o sırada Batı Cephesi Komutanlığıyla arası açılan Çerkez Ethem devreye giriyor. Ethem Demirci'ye haber salıyor, "Gel birleşelim, adamlarına ayda kırkar lira maaş vereceğim" diyor.
İşte isyan burada başlıyor.
Demirci Mehmet Efe Ayaklanması - Aralık 1920
Tarih Aralık 1920, Sonuç Ayaklanma bastırıldı. Taraflar Kuvayı Seyyare (Çerkez Ethem tarafı gibi gösteriliyor ama aslında Demirci), karşısında Ankara Hükümeti, Komutanlar Demirci Mehmet Efe, karşısında Refet Bey.
Demirci'nin kuvvetleri o sırada Isparta-Burdur hattının hemen kuzeyinde. 800 kişi, yarıya yakını süvari.
Refet Bey Mustafa Kemal Paşa'nın olurunu alıyor. 11 Aralık gün batımında Afyonkarahisar'dan hareket ediyor, gece yürüyüşleriyle güneye iniyor.
16 Aralık 1920 sabahı Demirci'nin bulunduğu İğdecik köyü basılıyor. Albay Mehmet Şefik Bey 14 Aralık'ta köye gelmiş, Demirci'yi ikna etmeye çalışmış, olmamış.
Demirci önce kabul ediyor, sonra reddediyor. Neden? Çünkü o sırada Batı Cephesi Komutanlığıyla arası açılan Çerkez Ethem devreye giriyor. Ethem Demirci'ye haber salıyor, "Gel birleşelim, adamlarına ayda kırkar lira maaş vereceğim" diyor.
İşte isyan burada başlıyor.
Demirci Mehmet Efe Ayaklanması - Aralık 1920
Tarih Aralık 1920, Sonuç Ayaklanma bastırıldı. Taraflar Kuvayı Seyyare (Çerkez Ethem tarafı gibi gösteriliyor ama aslında Demirci), karşısında Ankara Hükümeti, Komutanlar Demirci Mehmet Efe, karşısında Refet Bey.
Demirci'nin kuvvetleri o sırada Isparta-Burdur hattının hemen kuzeyinde. 800 kişi, yarıya yakını süvari.
Refet Bey Mustafa Kemal Paşa'nın olurunu alıyor. 11 Aralık gün batımında Afyonkarahisar'dan hareket ediyor, gece yürüyüşleriyle güneye iniyor.
16 Aralık 1920 sabahı Demirci'nin bulunduğu İğdecik köyü basılıyor. Albay Mehmet Şefik Bey 14 Aralık'ta köye gelmiş, Demirci'yi ikna etmeye çalışmış, olmamış.
Baskında Demirci'nin bazı kuvvetleri Isparta'ya kadar köylere dağılıyor. Refet Bey'in askerleri köy köy basıp kaçakları topluyor.
Demirci ne yapıyor? 80 kişilik kuvvetle Uluborlu yönüne çekiliyor. 18 Aralık 1920'de 700 adamı teslim alınıyor. Yaşı uygun olanlar birliklerine sevk ediliyor, diğerlerine belge verilip terhis ediliyor.
Cephe Komutanı Refet Bey 20 Aralık'ta ana kuvvetlerle Afyonkarahisar'a dönüyor. Jandarma Yüzbaşı Nuri Bey komutasında bir süvari müfrezesi Tavas üzerine gidiyor, dağlarda Demirci'yi izliyor.
Ve 30 Aralık 1920'de Yüzbaşı Nuri Bey, Demirci Efe ile görüşme fırsatı buluyor. Bu görüşme sonucu Efe, Ankara Hükümetine adamlarıyla birlikte teslim oluyor.
Nazilli-Dualar köyüne yerleşiyor. Yanına çok güvendiği Jandarma Yüzbaşı Nuri Bey'in seçtiği 50 kişilik muhafız bırakılıyor.
30 Aralık 1920'de çok güvendiği Jandarma Yüzbaşı Arap Nuri Bey aracılığıyla teslim olur. 500 kızanıyla birlikte Nazilli'nin Dualar köyüne yerleşmesine izin verilir. Yanına 50 muhafız bırakılır.
Savaş biter. Demirci köylü gibi yaşar. Ama rahat bırakmazlar. 12 Mart 1925'te İzmir'de Park Kıraathanesi önünde suikasta uğrar, yaralanır. Atatürk'e telgraf çeker, "Ayak takımına ezdirmeyiniz" der.
Sonra bir de Afyon Davası açılır. Çal kazasındaki 1300 okka afyona el koydu diye. 1930'da İsmet Paşa ve Şükrü Saraçoğlu imzalı kararnameyle beraat eder. Kararda "Müdafaa-i memleket uğrunda yapılan işler suç sayılmaz" yazar. Bu Türk hukuk tarihine geçer.
Siyasete çağırırlar, Demokrat Parti mal teklif eder, kabul etmez, "Mallarım sizin olsun ama Demirci Mehmet Efe asla satılık değil" der.
5 Şubat 1961'de Nazilli'de vefat eder. Cenazesi askeri törenle Eğriboyun Mezarlığına defnedilir. İstiklal Madalyalıdır.
Demirci böyle. Bir tokatla dağa çıkmış, Yunan'a kök söktürmüş, 68 canla kararmış, devlete kafa tutmuş, sonra affedilmiş bir Ege efesi. Bülent Dündar
.webp)
